Quà cho người mình không thân lắm: chọn gì cho khỏi vụng

Quà cho người thân thì dễ: biết họ thích gì, thiếu gì. Khó là quà cho người mình không thân lắm — đồng nghiệp mới, đối tác, hàng xóm vừa chuyển tới, phụ huynh bạn của con.

Ở nhóm này, một món đồ phong thuỷ có thể rất hợp, mà cũng có thể gây khó xử. Bài này nói cách phân biệt, và mấy lựa chọn an toàn khi mình chưa biết gì nhiều về người nhận.

Ba câu hỏi trước khi chọn

• Mình biết gì về tín ngưỡng của họ — không biết thì tránh món mang biểu tượng tôn giáo rõ rệt.
• Món này có ngụ ý gì về họ không — đây là chỗ dễ vụng nhất, nói kỹ ở mục dưới.
• Nhận rồi họ phải làm gì — món càng đòi hỏi chỗ đặt và công chăm thì càng thành gánh.
• Quan hệ càng xa thì món càng nên nhẹ, cả về giá lẫn về ý nghĩa.
• Không chắc thì chọn thứ trung tính, và điều đó không hề kém trân trọng.

Ngụ ý không cố ý — chỗ dễ vụng nhất

1. Món gắn với chữa bệnh, sức khoẻ dễ bị hiểu là mình thấy họ đang yếu.
2. Món gắn với tiền bạc, tài lộc có thể nghe như mình nghĩ họ đang túng.
3. Món gắn với con cái, đường tình duyên là chuyện riêng tư, rất dễ chạm.
4. Món gắn với hoá giải, trấn yểm nghe như mình cho rằng nhà họ có vấn đề.
5. Cùng một món, tặng người thân thì ấm, tặng người lạ thì gợn — khác nhau ở chỗ ai được quyền nói chuyện đó với họ.

Nhóm an toàn hơn

• Đồ dùng được: bộ ấm trà, khay gỗ, vật dụng để bàn đẹp và có công năng.
• Đồ ăn uống đóng gói tử tế — trà, mứt, đặc sản vùng miền.
• Cây nhỏ dễ sống, nếu biết họ có chỗ sáng; kèm một dòng hướng dẫn chăm.
• Đồ trang trí nhỏ, trung tính, không mang biểu tượng của riêng hệ nào.
• Tránh món quá to — người nhận phải tìm chỗ đặt, và có khi phải chở về.

Mức tiền: nhiều hay ít đều có thể lệch

• Quà quá đắt với một quan hệ xã giao làm người nhận thấy phải đáp lại tương xứng.
• Quá rẻ mà lại phô trương bao bì thì phần vỏ nói to hơn phần ruột.
• Nhìn quanh xem mọi người tặng ở mức nào trong hoàn cảnh đó — đây là thước đo thực tế nhất.
• Gỡ nhãn giá, và đừng nhắc tới giá khi trao.
• Nếu góp chung nhiều người thì ghi rõ là quà của cả nhóm.

Tặng theo dịp

1. Tân gia — hỏi trước xem họ còn thiếu gì, nhà mới thường đã kín đồ.
2. Khai trương — đồ để quầy nhỏ gọn hợp hơn đồ lớn choán chỗ.
3. Đầu năm — nhóm ăn uống và cây nhỏ là lựa chọn hiếm khi sai.
4. Sinh nhật người mới quen — nên nhẹ, và một tấm thiệp cũng đủ.
5. Dịp buồn thì không phải dịp tặng quà, trang này nói rõ ở mục dưới.

Quà trong công việc

1. Nhiều công ty có quy định về nhận quà và mức giá trị tối đa — hỏi trước thì tránh đặt người ta vào thế khó.
2. Quà quá giá trị tạo ra sự mắc nợ, và đó không phải điều mình muốn gửi.
3. Quà cho cả nhóm thường hợp hơn quà riêng cho một người trong nhóm.
4. Kèm thiệp ghi rõ từ ai, tránh cảnh món quà nằm ở sảnh mà không ai biết của ai.
5. Tránh quà mang thông điệp về tài lộc trong quan hệ làm ăn — dễ bị đọc theo nghĩa khác.

Quà cho người ở xa hoặc người nước ngoài

• Vật liệu tự nhiên qua biên giới đôi khi phải khai báo — kiểm quy định của nước đến trước khi gửi.
• Đồ nặng thì phí vận chuyển có khi hơn giá món, tính cả hai rồi hãy quyết.
• Kèm một dòng tiếng của họ giải thích món này là gì, nếu người nhận không đọc được tiếng Việt.
• Biểu tượng quen với mình có thể lạ với họ, và ngược lại.
• Món nhỏ gọn, dễ mang vẫn là lựa chọn an toàn nhất khi gửi đi xa.

Đặt mình vào chỗ người nhận

• Họ sẽ đặt món này ở đâu — nếu mình không hình dung ra thì họ cũng vậy.
• Họ có phải bày ra vì nể không — quà tốt thì không tạo ra nghĩa vụ.
• Họ có phải học cách dùng không — món cần nghi thức là món nặng với người chưa quen.
• Nếu họ không thích thì có chuyển đi được không mà không thành thất lễ.
• Một món dễ cho đi tiếp là một món tử tế, dù nghe có vẻ ngược đời.

Mua quà ở đâu cho yên tâm

• Chỗ có đổi trả rõ ràng — quà mà về không vừa ý thì còn đường xử lý.
• Giữ hoá đơn, và nếu tiện thì hỏi xem có phiếu đổi cho người nhận không.
• Đặt online thì cộng thêm ngày dự phòng, nhất là vào dịp lễ.
• Xem ảnh thật của đúng món sẽ nhận, không xem ảnh mẫu.
• Đừng để người bán chọn hộ theo lời hứa về vận may — mình mới là người biết quan hệ với người nhận.
• Trang này có bài riêng về mua trên mạng và về đọc một lời rao cho tỉnh.

Gói và trao

• Gói gọn, không quá phô — bao bì to hơn món bên trong gây kỳ vọng sai.
• Kèm một dòng giải thích ngắn: món này là gì, dùng thế nào, giữ thế nào.
• Đừng giải thích dài về ý nghĩa, nhất là khi mình cũng chỉ nghe kể lại.
• Trao trực tiếp thì nói ngắn, để người nhận không phải diễn đạt cảm xúc trước đám đông.
• Nếu gửi qua người khác thì ghi rõ tên người gửi ngoài gói.

Mấy tình huống nên chọn thứ khác hẳn

1. Người vừa có chuyện buồn — lúc đó sự có mặt và giúp việc cụ thể đáng hơn một món đồ.
2. Người đang ốm — hỏi trước xem họ cần gì, và đừng tặng thứ ngụ ý chữa lành.
3. Người mình biết là không quan tâm tới lĩnh vực này.
4. Quan hệ đang có vướng mắc — món quà không giải quyết được, và có khi làm rối thêm.
5. Khi mình không đủ thông tin: một lời chúc viết tay tử tế vẫn hơn một món đoán mò.

Khi chính mình nhận được một món như vậy

• Nhận và cảm ơn — người tặng đang gửi thiện ý, phần còn lại tính sau.
• Không bắt buộc phải bày ra, và cũng không cần giải thích gì.
• Muốn biết thì hỏi chính người tặng, họ thường vui khi được hỏi.
• Trang này có bài riêng về nhận đồ làm quà khi mình không rành.
• Nếu món đó không hợp nhà mình thì chuyển cho người thật sự dùng vẫn hơn để mòn trong tủ.

Ba việc quà nào cũng không thay được

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay.
• Hạn giấy tờ, hợp đồng thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.