Cho mượn, cho thử, và đeo đồ của người khác

"Cho em mượn đeo thử vài hôm" — câu này nghe rất thường, và cũng là câu nhiều người thấy khó trả lời. Đồ đeo trên người khác đồ trang trí ở chỗ nó chạm vào da, theo người, và thường mang ý nghĩa riêng.

Bài này gom lại phần thực tế: khi nào cho mượn được, khi nào nên từ chối, và từ chối thế nào cho nhẹ.

Ba thứ cần cân trước khi cho mượn

1. Vệ sinh. Đồ đeo sát da tích mồ hôi, dầu và mỹ phẩm. Cho mượn thì phải lau sạch trước và sau — và có loại chất liệu không lau kỹ được.
2. Hỏng và mất. Dây giãn theo cổ tay người đeo, khoen mòn, và nguy cơ rơi mất khi ở tay người khác.
3. Ý nghĩa. Món gắn với người tặng hoặc với một quãng đời thì mượn về có thể vẫn nguyên, nhưng cảm giác đã khác.

Ba thứ này nên cân trước, vì sau khi đã trao tay thì rất khó nói lại.

Khi nào cho mượn là bình thường

• Món phổ thông, thay được, không mang ý nghĩa riêng.
• Mượn để xem cỡ hoặc xem hợp không trước khi họ đi mua — mục đích rõ và ngắn.
• Người mượn ở gần, và có hẹn trả cụ thể.
• Chất liệu lau sạch được.

Khi nên từ chối

1. Món của người đã mất, hoặc món có khắc tên.
2. Món bạn đeo hằng ngày — mượn đi rồi bạn hụt chỗ trống ấy suốt mấy hôm.
3. Chất liệu xốp, dễ ngấm, hoặc món có phần vải, phần da không lau kỹ được.
4. Mượn không có thời hạn, hoặc mượn "để dùng thử xem có hợp không" kéo dài.
5. Người mượn không phải là người bạn thấy thoải mái khi đòi lại. Đây là câu hỏi thật, và trả lời thật thì đỡ phiền về sau.

Từ chối thế nào cho nhẹ

Không cần lý lẽ dài. Vài câu dùng được ngay:

• "Cái này mình đeo thường xuyên, không tháo ra được."
• "Đồ này của bà cho, mình giữ riêng thôi."
• "Mình ngại đồ đeo sát da dùng chung." — lý do vệ sinh thì gần như ai cũng hiểu.
• "Để mình chỉ chỗ mua, cùng mẫu đó." — cách chuyển hướng dễ chịu nhất.

Câu cuối thường làm cả hai bên vui: người kia có thứ họ muốn, còn bạn giữ được món của mình.

Nếu đã cho mượn

1. Chốt ngày trả ngay lúc đưa, bằng một câu nhẹ.
2. Chụp một tấm ảnh tình trạng lúc đưa — không phải để bắt bẻ, mà để cả hai cùng nhớ.
3. Nói trước cách giữ: tháo khi tắm, tránh hoá chất, đừng để chung túi với chìa khoá.
4. Nhận lại thì lau sạch trước khi đeo lại.

Khi bạn là người mượn

• Hỏi rõ mình được phép làm gì — đeo đi làm, đeo khi ngủ, đeo khi tắm.
• Đừng chỉnh sửa gì: cắt dây, thay khoen, đánh bóng — kể cả khi bạn nghĩ là làm cho đẹp hơn.
• Trả đúng hẹn, không đợi người ta nhắc.
• Nếu làm hỏng thì nói ngay và đề nghị sửa hoặc đền — nói sớm bao giờ cũng nhẹ hơn.

Trong nhà thì khác

Anh chị em, mẹ con thường dùng chung đồ đeo một cách tự nhiên, và phần lớn là chuyện vui vẻ. Nhưng đây cũng là chỗ dễ tích bực nhất, vì không ai nói ra:

1. Nói trước khi lấy, dù là người trong nhà. Một câu hỏi mất hai giây.
2. Trả về đúng chỗ cũ — phần lớn "mất đồ" trong nhà thật ra là để nhầm chỗ.
3. Đồ của người lớn tuổi thì hỏi trước, kể cả khi nó đang nằm trong ngăn kéo chung.
4. Nếu có món bạn không muốn ai đụng thì nói rõ một lần, thay vì bực mỗi lần.

Cỡ và dây: chỗ hỏng thật sự

• Vòng chun co giãn mòn dần theo mỗi lần kéo qua tay; tay to hơn kéo vài lần là dây mất độ.
• Dây da theo nếp gập của người đeo lâu, đổi người thì nếp gãy ở chỗ khác.
• Khoen và móc mở ra đóng vào nhiều lần thì lỏng.
• Vòng cứng không co giãn — cố kéo qua tay không vừa là lúc nứt, và đây là hỏng không sửa được.

Vì vậy nếu cho mượn để thử cỡ, thà đo bằng thước dây còn hơn để họ cố xỏ vào.

Đeo thử ở cửa hàng

Đây là chuyện bình thường và nên làm, vì cỡ và cảm giác chỉ biết khi đeo. Vài điều giúp cả hai phía: hỏi trước khi cầm lên, tháo đồ đang đeo ra để không va vào nhau, và nếu tay đang có kem hoặc mỹ phẩm thì nói với người bán.

Cửa hàng tử tế luôn có khăn lau và sẵn sàng cho thử — nơi không cho thử món đeo thì đó cũng là một thông tin.

Khi món mượn không trả lại

Chuyện này xảy ra, và phần lớn không phải do ai tham — người ta quên, hoặc ngại nhắc lại vì đã lâu quá. Cách gỡ vẫn là cách đơn giản nhất:

• Nhắc sớm và nhắc nhẹ, kiểu hỏi thăm chứ không kiểu đòi.
• Nhắc một lần nữa sau vài tuần, rồi thôi.
• Nếu món đó đáng giá với bạn thì nói thẳng là nó có ý nghĩa, đừng chỉ nói vòng.
• Nếu quyết bỏ qua thì bỏ qua thật — giữ bực trong lòng nhiều năm thì cái mất lớn hơn món đồ.

Và rút ra cho lần sau: món nào bạn không chịu được khi mất thì đừng cho mượn, dù người hỏi là ai.

Ba điều gọn lại

1. Cân ba thứ trước khi cho mượn: vệ sinh, nguy cơ hỏng mất, và ý nghĩa riêng của món.
2. Hỏi thật lòng một câu: mình có thoải mái khi đòi lại người này không.
3. Chuyển hướng bằng cách chỉ chỗ mua — cách từ chối dễ chịu nhất cho cả hai.